คุณเคยไปแอฟริกาไหม?
...ไม่ใช่ด้วยความอยากรู้เรื่องภูมิศาสตร์โลก แต่ด้วยยี่ห้อของผู้กำกับและผู้อำนวยการสร้างภาพยนตร์อย่าง "Sydney Pollack" ทำให้วันหนึ่งในปี 1985 หลังการสอบเสร็จดิฉันทั้งลากทั้งจูงเพื่อนสนิทอีกสองคนไปตีตั๋วที่โรงภาพยนตร์ฮอลลีวู้ด(ราชเทวี)ทั้งชุดนักเรียน เพื่อไปทัศนาภาพยนตร์เรื่องล่าสุดของเขา “Out of Africa[” ภาพยนตร์เรื่องที่ดิฉันตรวจสอบจากสถิติส่วนตัวในภายหลังแล้วพบว่า “มีการดูซ้ำบ่อยที่สุด” จนครองตำแหน่ง “หนึ่งในภาพยนตร์ประทับใจ”ไปในที่สุด
ภาพยนตร์ที่เล่าเรื่องจากขอบฟ้าแอฟริกาเรื่องนี้ ส่วนหนึ่งคัดลอกมาจากเรื่องจริงของ Karen Blixen ที่เขียนไว้ในหนังสือ “Out of Africa” “Shadow of Grass” “Letters from Africa” โดยใช้นามปากกาว่า “Isak Dinesen” นำมาผสมผสาน กับหนังสือ "Isak Dinesen: The Life of a Storyteller" ผลงานนักเขียนประวัติชีวิตบุคคล "Judith Thurman"
เรื่องราวของ Karen ใน British East Africa ( ดินแดนทวีปแอฟริกาที่ตกเป็นอาณานิคมของอังกฤษตั้งแต่ชายฝั่งทะเล Mombasa จนถึง Nairobi และจาก Mount Kenya จนถึง Kilimanjaroหรือ “ประเทศ เคนยา”ในปัจจุบัน) เริ่มขึ้นเมื่อปี 1914 เมื่อเธอย้ายถิ่นฐานจากเดนมาร์กเพื่อมาอยู่กับสามีที่เธอจ้างให้แต่งงานด้วย เพราะอยากได้ศักดินา "บารอนเนส" เกียรติที่เธอแลกซื้อด้วยเงินและใช้ชีวิตการแต่งงานเป็นเดิมพัน ซึ่งนอกจากจะได้สามีแก่สังคมและ ดื่มจัด เท่านั้นยังไม่พอ ท่านบารอนยังเปลี่ยนแผนที่ตกลงกันไว้แต่แรกว่าที่จะทำฟาร์มโคนมมาเป็นไร่กาแฟโดยที่ไม่บอกกล่าว ทั้งยังง่วนกับการไปล่าสัตว์ ปล่อยให้บารอนเนสอย่างKarenดูแลกิจการเพียงลำพัง
Karenใช้เวลาที่ถูกทอดทิ้งให้อยู่ลำพังทุ่มเทไปกับการดูแลไร่กาแฟ และ คนงานชาวเผ่าKikuyuของเธอ โดยมีเพื่อนๆที่เป็นพวกกลุ่มคนที่เข้ามาตั้งรกรากในอาณานิคมแวะเวียนมาเยี่ยมเยียนบ้าง หนึ่งในนั้นก็คือDenysชายที่มีสูตรทางเคมีเข้ากับเธอได้อย่างลงตัว จากความประทับใจทีละนิด จนก่อตัวเป็นความสัมพันธ์ที่แน่นแฟ้น ทุกอย่างคงจะดำเนินไปแบบเรื่องราวรักสมหวัง แต่ด้วยที่ว่า จุดอ่อนของKaren คือ “การอยากเป็นเจ้าของ” ขณะที่จุดอ่อนของDenys คือ “ความไม่อยากมีข้อผูกมัดและพันธะใด”ความสัมพันธ์ของทั้งคู่จึงดำเนินไปไม่ง่ายนัก การระลึกถึงอดีตอันแสนสุขกับDenysผ่านงานเขียนนั้นยังมีร่องรอยเจือความไม่เข้าใจในตัวเขายังตกค้างอยู่ในใจของเธอ ซึ่งมีปรากฎอยู่ในบทโฆษณาภาพยนตร์ที่บรรยายโดย Sydney Pollack
“I wanted the opening image to be Africa just sunrise and the silhouette of a man hunting.But it’s a dream of an old woman who’s now going back in her mind to try to see who this man was”
เมื่อตอนดูหนังเรื่องนี้ครั้งแรก อาจด้วยวัย ดิฉันประทับใจกับภาพ กับเพลง กับบทสนทนาบางบท แต่ออกจะไม่เข้าใจคนอย่างผู้ชายอย่างDenysนัก แต่เมื่อได้กลับมาดูครั้งหลังๆ ดิฉันรู้สึกเข้าใจคนทั้งคู่มากขึ้น DenysและKarenไม่ใช่ตัวแทนธรรมชาติของเพศชายและเพศหญิง แต่เป็นธรรมชาติของมนุษย์ที่ไม่ได้มีคุณสมบัติไหนจะถูกตีตายตัวเอานั่นเกิดเฉพาะคุณผู้ชาย และนั่นเกิดเฉพาะคุณผู้หญิง อันนี้ขออนุญาตพูดในนามของคนที่ไม่ใช่นักมนุษยศาสตร์ แม้ว่าจะเป็นความคิดที่อาจไม่ถูกต้องนักในสายตานักวิชาการทั้งหลายก็ตามที
อีกส่วนหนึ่งที่ชอบจากภาพยนตร์เรื่องนี้เป็นอย่างมาก คือ การไม่ทิ้งประเด็นเสียดสีพวกไล่ล่าอาณานิคม (มีตลอดทั้งเรื่อง) การรีดเอามาซึ่งผลประโยชน์ของอาณาจักรแม่เอาจากดินแดนของคนพื้นเมือง ทั้งวิถีชีวิต วัฒนธรรม แบบแผนดั้งเดิมของพวกเขาถูกขโมยจากกลุ่มคนที่ขานตัวเองว่า “ศิวิไลซ์” ซึ่งชีวิตจริงนอกจอของทั้งDenysและKarenนั้น ก็มีท่าทีไม่เห็นด้วยต่อการ “ดูด”และ”กลืน”ของจ้าวอาณานิคมนัก แม้จะมีปฏิกิริยาที่แตกต่างกัน Denys นั้นไม่ชอบการเปลี่ยนแปลงใดๆ มีความปรารถนาให้แอฟริกาดำเนินตามวิถีในแบบฉบับที่เป็นเอกลักษณ์ของตัวเองอย่างที่เขาเห็นเมื่อเหยียบก้าวแรกในแผ่นดินนี้ เขาพยายามทุกทางที่จะช่วยพวกMasaiตอนที่รัฐบาลอังกฤษจะเข้ายึดครองอาวุธดั้งเดิมของชาวเผ่า เพราะเขาคิดว่านั่นไม่ใช่เพียงการยึดอาวุธ แต่มันคือ การขโมยความเป็นลักษณะเฉพาะของเชื้อสายเผ่าMasai และโลกนี้อาจจะสูญเสียชนเผ่านี้ในที่สุด ด้านKarenเอง แม้จะไม่ใช่พวกเสรีนิยมจัดที่ต่อสู้เพื่อสิทธิชาวแอฟริกัน แต่เธอก็ปฏิบัติต่อพวกเขาอย่างที่พวกอังกฤษไม่ทำ เธอเปิดใจรับพวกเขา เธอชื่นชมการทำงานอย่างเป็นระบบและ การดำรงชีวิตที่ลงตัวด้วยวิถีของพวกเขา แต่วิธีช่วยของเธอ เธอหยิบยื่นการเปลี่ยนแปลงที่เห็นว่าเป็นประโยชน์ เช่น การสาธารณสุขและสร้างโรงเรียนให้แก่คนงานของเธอ ขณะที่ชาวอังกฤษก็ตำหนิว่า เธอกำลังตามใจพวกคนพื้นเมืองเสียจนเกินไป แต่Karenก็ไม่สนใจ
อย่างไรก็ตามข้อขัดแย้งของการมองชีวิตไม่ว่าในแง่วัฒนธรรม แง่การเมือง หรือ แม้แต่ข้อขัดแย้งที่เกิดจากอารมณ์เป็นใหญ่นั้นล้วนเป็นศูนย์กลางของเรื่องราวแห่งความรักในภาพยนตร์เรื่องนี้ทั้งสิ้น
การได้ติดตามเรื่องราวของKarenจากในจอออกมาสู่นอกจอ เรื่องราวชีวิตทั้งที่ผ่านตัวหนังสือของเธอเองและทั้งที่ถูกกล่าวขานนั้น ล้วนมีพลังส่งถึงผู้รับอย่างเยี่ยมยอด งานเขียนหลายชิ้นของเธอได้รับรางวัลมากมาย รวมไปถึงเคยได้ถูกเสนอชื่อเข้าพิจารณารางวัลโนเบลถึงสองครั้ง
Sydney Pollack ได้พูดถึงใครก็ตามที่ได้อ่านงานเขียนถึงแอฟริกาของKarenว่า :"You have the sense of woman that you admire who gets under your skin.There’s something about her courage are eloquence and wisdom.And she made Africa sound so marvelous and poetic"
ปี 1931 Denys Finch Hatton เสียชีวิตเนื่องจาก เครื่องบินตก เวลาเดียวกับที่ Baroness Karen von Blixen-Finecke ประสบปัญหากับกิจการไร่กาแฟ อันเนื่องมาจากผลกระทบทางเศรษฐกิจโลก ทำให้เธอต้องทิ้งฟาร์มและคนงานอันเป็นที่รักกลับไปบ้านเกิดที่เดนมาร์ก และไม่ได้กลับไปที่แอฟริกาอีกเลยจนกระทั่งเสียชีวิต
ดิฉันยังไม่เคยไปแอฟริกา
สำหรับดิฉัน..
Sydney Pollack ทำให้เห็นขอบฟ้าแอฟริกาเป็นครั้งแรก
แต่Karenทำให้ แอฟริกา อยู่ในความทรงจำที่ดีตลอดมา..
"If I know a song of Africa,
Of the giraffe and the African new moon lying on her back,
Of the plows in the fields and the sweaty faces of the coffee pickers,
Does Africa know a song of me?...”
“ถ้าฉันรู้จักบทเพลงของแอฟริกา
บทเพลงของยีราฟที่มีลายดวงจันทร์แอฟริกันบนหลัง
บทเพลงของคันไถในทุ่งหญ้า และใบหน้าชุ่มเหงื่อของคนเก็บเมล็ดกาแฟ
แล้วแอฟริการู้จักบทเพลงของฉันไหม?..."
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น