ไฟ ไฟ ไฟ (Fire : Movie by Deepa Metha)
ความน่าสนใจของหนังเรื่องนี้ เริ่มกันตั้งแต่ผู้ให้กำเนิดเลยทีเดียว “Fire” เป็นวรรณกรรมและภาพยนตร์ที่เขียนและสร้างขึ้นโดยหัวจิตหัวใจของ “Deepa Metha” ผู้กำกับหญิงจากอินเดีย ประเทศที่ใครๆทั้งโลกก็รู้ว่ายังคงไว้ซึ่งจารีตประเพณีและวัฒนธรรมโบราณอันเคร่งครัดและเคร่งเครียด รูปแบบ “เพศชายเป็นใหญ่” และ “เผด็จการครัวเรือน” ยังดำรงอยู่อย่างเหนียวแน่น ความน่าสนใจไม่ใช่เพียงแค่ การที่หนังเรื่องนี้กำกับโดยผู้กำกับหญิง น่าสนใจเพิ่มไปอีกว่า หนังเรื่องนี้ถูกห้ามฉายแม้แต่ในประเทศอินเดียเอง
“Fire”บอกเล่าอะไร จึงทำให้ถูกห้ามฉาย?
: เพราะ Deepa Metha ตีแผ่ประเด็น การยึดมั่นจารีตและประเพณีแบบหลับหูหลับตาของคนอินเดียที่ทำกันสืบเนื่องเป็นพันๆปีท่ามกลางกระแสอันเชี่ยวกรากของอิทธิพลของวัฒนธรรมทางตะวันตกที่ปล่อยให้เข้ามาในเวลาเดียวกันจนกลายเป็นสังคมแบบหัวมังกุดท้ายมังกร กะเทาะเปลือกทะลุจนถึงแก่น ไม่ว่าเรื่อง “สิทธิสตรี” “เซ็กซ์” ซึ่งถือว่าเป็นการตีแสกวัฒนธรรมอินเดียอย่างแรง เพราะโดยเฉพาะเรื่องแบบนี้ที่แม้แต่จะพูดยังไม่มีใครกล้า โดยเฉพาะอย่างยิ่งออกมาจากปากของผู้หญิง
“Fire” จึงมีทั้งภาพเล่าเรื่องโดยตรงไปตรงมา และสัญลักษณ์อยู่เต็มไปหมด ว่ากันตั้งแต่ฉากแรกเลยทีเดียว การใช้แสงโทนขาว ทุ่งดอกไม้เหลือง ตัดกับหญ้าเขียวนั้น Deepa เล่าไว้ว่า สี เขียว เหลือง ขาว นั้นเป็นสัญลักษณ์แทนสีธงชาติของอินเดีย และในฉากเดียวกันนี้เองยังประกอบด้วย พ่อ แม่ และลูกสาวตัวเล็ก เสียงเด็กสาวร่ำร้องอยากเห็นมหาสมุทร เสมือนการร้องหาอิสรภาพที่กว้างใหญ่ไพศาลของสตรีชาวอินเดียนั่นเอง ฉากธรรมชาติอันสดใสนี้ถูกกล่าวถึงสลับไปมาสลับกับฉากของครอบครัวของอโศกในอพารต์เม้นท์คับแคบที่เป็นตัวแทนของครอบครัวของชาวอินเดียทั่วไป และเรื่องราวโศกนาฏกรรมในครอบครัวนี้เองที่เป็นศูนย์กลางของเรื่อง
บิจิ : หญิงชราหัวหน้าครอบครัวที่แก่มาก จนเดินเองก็ไม่ได้ พูดก็ไม่ได้ ทำได้แต่สั่นกระดิ่งยามเมื่อโกรธหรือต้องการสิ่งใด บิจิ ถูกใช้เป็นสัญลักษณ์แทนขนมธรรมเนียมโบราณของอินเดียที่ล้าสมัย เป็นเพียงภาระแก่คนรุ่นลูกรุ่นหลานที่ต้องยึดถือ แต่ไม่สามารถสื่อสารอะไรได้และไม่สอดคล้องกับโลกยุคใหม่ รอแต่วันเสื่อมและวันตายจากไปเท่านั้น
อโศก (ลูกชายคนโต): ชายหนุ่มที่เคร่งครัดต่อประเพณี เมื่อรู้ว่าภรรยาไม่สามารถให้กำเนิดทายาทได้ จึงอุทิศตัวให้กับการแสวงหาการหลุดพ้นจากกิเลสและตัณหา เป็นการแสวงหาความสุขเฉพาะตน แต่ไม่ยอมปลดแอกและมอบอิสรภาพให้กับภรรยา
ราธา (สะใภ้ใหญ่) : ภรรยาผู้หมดความหมายทันทีเมื่อไม่สามารถผลิตลูกได้ สามีหันหลังไม่หลับนอนด้วย เธอยังคงต้องทนแบกรับภาระในบ้านตามแบบผู้หญิงที่ดี แม้ว่าในใจนั้นแห้งผาก ปรารถนาอิสรภาพและความรักขนาดไหนก็ตาม เมื่อสิต้าเข้ามาปลอบประโลม เห็นอกเห็นใจจนเกิดมีความสัมพันธ์กัน เมื่อสามีประณาม ราธาเก็บกดจนทนไม่ไหวจึงระเบิดออกมาว่าให้สามีที่ละเลยเธอมาตลอดรู้ว่า เธอไม่รู้สึกผิดแม้แต่น้อยที่เธอมีความปรารถนาสิต้า เพราะ ความปรารถนาทำให้รู้สึกถึงการมีชิวิตอยู่ มิได้เป็นเพียงซากที่ยังมีลมหายใจไปวันๆเท่านั้น
จาติน (ลูกชายคนรอง): ภาระของการผลิตทายาทถูกส่งมาถึงหนุ่มอินเดียยุคใหม่ที่ก็ไม่อาจฝืนประเพณี จำต้องแต่งงานกับผู้หญิงชาติเดียวกันทั้งที่รักอยู่กับสาวชาวจีน จาตินผู้มีรสนิยมตามกระแสตะวันตก ชื่นชอบอาร์มานี่เป็นชีวิตจิตใจ แต่การเป็นตะวันตกของเขาเป็นการใช้แสวงหาความสุขเฉพาะตนเท่านั้น ส่วนเรื่องอื่นเขากลับคิดแบบโบราณที่ว่า ผู้หญิงมีหน้าที่ทำทุกอย่างตามคำบัญชาของผู้ชายเท่านั้น
สิต้า (สะใภ้เล็ก) : “ขบถแห่งครอบครัว” เจ้าสาวหมาดๆที่ฝันถึงชีวิตครอบครัวแสนหวาน แต่เมื่อความจริงกลับตรงกันข้าม ความเห็นอกเห็นใจในชะตากรรมของลูกผู้หญิงด้วยกันที่ถูกผู้ชายในชีวิตกดขี่ระหว่างสะใภ้ใหญ่และสะใภ้รอง ความสงสาร และเข้าใจซึ่งกันและกันของคนที่ไม่มีทางเลือก จึงก่อตัวเป็นความสัมพันธ์ที่คาดไม่ถึง
มุนดู (คนรับใช้ผู้ดูแลบิจิ) : ผู้มักหลอกคนอื่นว่าเปิดวีดีโอ “รามายณะ ตอน สีดาลุยไฟ”ให้บิจิดู แต่ความจริงแล้วเมื่อเวลาคนอื่นไม่อยู่ มุนดูกลับเปิดวิดีโอหนังโป๊ แถมยังสำเร็จความใคร่ด้วยตนเองอย่างไม่สนใจบิจิ มุนดูถูกใช้เป็นสัญลักษณ์ของ “การมีเซ็กซ์ที่ปราศจากความรัก” เป็นตัวแทนให้เห็นว่า “การมีเพศสัมพันธ์ แค่เป็นธรรมชาติอย่างหนึ่งของคนเท่านั้น”
ผู้สร้างกำหนดให้ตัวละครทั้งห้าได้โลดแล่นอยู่ในกอง “ไฟ ไฟ ไฟ ” ไฟกองแรก หมายถึง “ไฟบริสุทธิ์”ที่ล้างมลทินนางสีดาจนกลายเป็น “ผู้หญิงอุดมคติ”ของฮินดู ( ตอนหนึ่งของ“รามายณะ” มหากาพย์ที่เป็นเรื่องหล่อเลี้ยงวัฒนธรรมอินเดีย ที่ถูกใช้ซ้ำไปซ้ำมาตลอดเรื่องแบบละครซ้อนละคร Deepaต้องการจะสื่อว่า แม้แต่มหากาพย์ของอินเดียก็ยังสนับสนุนอุดมการณ์ที่ให้ผู้หญิงเป็นฝ่ายเสียสละตัวตนของตนเองเพื่อรับใช้เพศชาย )ไฟกองที่สอง หมายถึง “ไฟในครัว”ที่หญิงแม่บ้านชาวอินเดียทั้งหลายต้องทนแบกรับหุงหาและทำหน้าที่รับใช้สารพัดในครอบครัว กดดันตัวเองจนมันกลับมาลุกไหม้ชีวิตตัวเอง ไฟกองสุดท้ายแต่เป็นปัญหาของคนที่สุด คือ “ไฟแห่งกิเลสตัณหา” ที่หนังแสดงให้เห็นถึงการรับมือได้แตกต่างกันออกไปของตัวละครแต่ละตัว
ฉากสุดท้ายของเรื่อง ดึงกลับไปยังภาพแรก พ่อ แม่ ลูกสาว โทนฉากสีขาว ดอกไม้สีเหลือง ทุ่งหญ้าสีเขียว เสียงเด็กหญิงยังร้องถามหามหาสมุทรอันยิ่งใหญ่ ผู้เป็นแม่กล่าวสอนลูกสาวทิ้งท้ายไว้ว่า “ ลูกจ๊ะ สิ่งสำคัญคือ สิ่งที่อาจจะมองไม่เห็นด้วยตาเปล่า”
ความน่าสนใจของหนังเรื่องนี้ เริ่มกันตั้งแต่ผู้ให้กำเนิดเลยทีเดียว “Fire” เป็นวรรณกรรมและภาพยนตร์ที่เขียนและสร้างขึ้นโดยหัวจิตหัวใจของ “Deepa Metha” ผู้กำกับหญิงจากอินเดีย ประเทศที่ใครๆทั้งโลกก็รู้ว่ายังคงไว้ซึ่งจารีตประเพณีและวัฒนธรรมโบราณอันเคร่งครัดและเคร่งเครียด รูปแบบ “เพศชายเป็นใหญ่” และ “เผด็จการครัวเรือน” ยังดำรงอยู่อย่างเหนียวแน่น ความน่าสนใจไม่ใช่เพียงแค่ การที่หนังเรื่องนี้กำกับโดยผู้กำกับหญิง น่าสนใจเพิ่มไปอีกว่า หนังเรื่องนี้ถูกห้ามฉายแม้แต่ในประเทศอินเดียเอง
“Fire”บอกเล่าอะไร จึงทำให้ถูกห้ามฉาย?
: เพราะ Deepa Metha ตีแผ่ประเด็น การยึดมั่นจารีตและประเพณีแบบหลับหูหลับตาของคนอินเดียที่ทำกันสืบเนื่องเป็นพันๆปีท่ามกลางกระแสอันเชี่ยวกรากของอิทธิพลของวัฒนธรรมทางตะวันตกที่ปล่อยให้เข้ามาในเวลาเดียวกันจนกลายเป็นสังคมแบบหัวมังกุดท้ายมังกร กะเทาะเปลือกทะลุจนถึงแก่น ไม่ว่าเรื่อง “สิทธิสตรี” “เซ็กซ์” ซึ่งถือว่าเป็นการตีแสกวัฒนธรรมอินเดียอย่างแรง เพราะโดยเฉพาะเรื่องแบบนี้ที่แม้แต่จะพูดยังไม่มีใครกล้า โดยเฉพาะอย่างยิ่งออกมาจากปากของผู้หญิง
“Fire” จึงมีทั้งภาพเล่าเรื่องโดยตรงไปตรงมา และสัญลักษณ์อยู่เต็มไปหมด ว่ากันตั้งแต่ฉากแรกเลยทีเดียว การใช้แสงโทนขาว ทุ่งดอกไม้เหลือง ตัดกับหญ้าเขียวนั้น Deepa เล่าไว้ว่า สี เขียว เหลือง ขาว นั้นเป็นสัญลักษณ์แทนสีธงชาติของอินเดีย และในฉากเดียวกันนี้เองยังประกอบด้วย พ่อ แม่ และลูกสาวตัวเล็ก เสียงเด็กสาวร่ำร้องอยากเห็นมหาสมุทร เสมือนการร้องหาอิสรภาพที่กว้างใหญ่ไพศาลของสตรีชาวอินเดียนั่นเอง ฉากธรรมชาติอันสดใสนี้ถูกกล่าวถึงสลับไปมาสลับกับฉากของครอบครัวของอโศกในอพารต์เม้นท์คับแคบที่เป็นตัวแทนของครอบครัวของชาวอินเดียทั่วไป และเรื่องราวโศกนาฏกรรมในครอบครัวนี้เองที่เป็นศูนย์กลางของเรื่อง
บิจิ : หญิงชราหัวหน้าครอบครัวที่แก่มาก จนเดินเองก็ไม่ได้ พูดก็ไม่ได้ ทำได้แต่สั่นกระดิ่งยามเมื่อโกรธหรือต้องการสิ่งใด บิจิ ถูกใช้เป็นสัญลักษณ์แทนขนมธรรมเนียมโบราณของอินเดียที่ล้าสมัย เป็นเพียงภาระแก่คนรุ่นลูกรุ่นหลานที่ต้องยึดถือ แต่ไม่สามารถสื่อสารอะไรได้และไม่สอดคล้องกับโลกยุคใหม่ รอแต่วันเสื่อมและวันตายจากไปเท่านั้น
อโศก (ลูกชายคนโต): ชายหนุ่มที่เคร่งครัดต่อประเพณี เมื่อรู้ว่าภรรยาไม่สามารถให้กำเนิดทายาทได้ จึงอุทิศตัวให้กับการแสวงหาการหลุดพ้นจากกิเลสและตัณหา เป็นการแสวงหาความสุขเฉพาะตน แต่ไม่ยอมปลดแอกและมอบอิสรภาพให้กับภรรยา
ราธา (สะใภ้ใหญ่) : ภรรยาผู้หมดความหมายทันทีเมื่อไม่สามารถผลิตลูกได้ สามีหันหลังไม่หลับนอนด้วย เธอยังคงต้องทนแบกรับภาระในบ้านตามแบบผู้หญิงที่ดี แม้ว่าในใจนั้นแห้งผาก ปรารถนาอิสรภาพและความรักขนาดไหนก็ตาม เมื่อสิต้าเข้ามาปลอบประโลม เห็นอกเห็นใจจนเกิดมีความสัมพันธ์กัน เมื่อสามีประณาม ราธาเก็บกดจนทนไม่ไหวจึงระเบิดออกมาว่าให้สามีที่ละเลยเธอมาตลอดรู้ว่า เธอไม่รู้สึกผิดแม้แต่น้อยที่เธอมีความปรารถนาสิต้า เพราะ ความปรารถนาทำให้รู้สึกถึงการมีชิวิตอยู่ มิได้เป็นเพียงซากที่ยังมีลมหายใจไปวันๆเท่านั้น
จาติน (ลูกชายคนรอง): ภาระของการผลิตทายาทถูกส่งมาถึงหนุ่มอินเดียยุคใหม่ที่ก็ไม่อาจฝืนประเพณี จำต้องแต่งงานกับผู้หญิงชาติเดียวกันทั้งที่รักอยู่กับสาวชาวจีน จาตินผู้มีรสนิยมตามกระแสตะวันตก ชื่นชอบอาร์มานี่เป็นชีวิตจิตใจ แต่การเป็นตะวันตกของเขาเป็นการใช้แสวงหาความสุขเฉพาะตนเท่านั้น ส่วนเรื่องอื่นเขากลับคิดแบบโบราณที่ว่า ผู้หญิงมีหน้าที่ทำทุกอย่างตามคำบัญชาของผู้ชายเท่านั้น
สิต้า (สะใภ้เล็ก) : “ขบถแห่งครอบครัว” เจ้าสาวหมาดๆที่ฝันถึงชีวิตครอบครัวแสนหวาน แต่เมื่อความจริงกลับตรงกันข้าม ความเห็นอกเห็นใจในชะตากรรมของลูกผู้หญิงด้วยกันที่ถูกผู้ชายในชีวิตกดขี่ระหว่างสะใภ้ใหญ่และสะใภ้รอง ความสงสาร และเข้าใจซึ่งกันและกันของคนที่ไม่มีทางเลือก จึงก่อตัวเป็นความสัมพันธ์ที่คาดไม่ถึง
มุนดู (คนรับใช้ผู้ดูแลบิจิ) : ผู้มักหลอกคนอื่นว่าเปิดวีดีโอ “รามายณะ ตอน สีดาลุยไฟ”ให้บิจิดู แต่ความจริงแล้วเมื่อเวลาคนอื่นไม่อยู่ มุนดูกลับเปิดวิดีโอหนังโป๊ แถมยังสำเร็จความใคร่ด้วยตนเองอย่างไม่สนใจบิจิ มุนดูถูกใช้เป็นสัญลักษณ์ของ “การมีเซ็กซ์ที่ปราศจากความรัก” เป็นตัวแทนให้เห็นว่า “การมีเพศสัมพันธ์ แค่เป็นธรรมชาติอย่างหนึ่งของคนเท่านั้น”
ผู้สร้างกำหนดให้ตัวละครทั้งห้าได้โลดแล่นอยู่ในกอง “ไฟ ไฟ ไฟ ” ไฟกองแรก หมายถึง “ไฟบริสุทธิ์”ที่ล้างมลทินนางสีดาจนกลายเป็น “ผู้หญิงอุดมคติ”ของฮินดู ( ตอนหนึ่งของ“รามายณะ” มหากาพย์ที่เป็นเรื่องหล่อเลี้ยงวัฒนธรรมอินเดีย ที่ถูกใช้ซ้ำไปซ้ำมาตลอดเรื่องแบบละครซ้อนละคร Deepaต้องการจะสื่อว่า แม้แต่มหากาพย์ของอินเดียก็ยังสนับสนุนอุดมการณ์ที่ให้ผู้หญิงเป็นฝ่ายเสียสละตัวตนของตนเองเพื่อรับใช้เพศชาย )ไฟกองที่สอง หมายถึง “ไฟในครัว”ที่หญิงแม่บ้านชาวอินเดียทั้งหลายต้องทนแบกรับหุงหาและทำหน้าที่รับใช้สารพัดในครอบครัว กดดันตัวเองจนมันกลับมาลุกไหม้ชีวิตตัวเอง ไฟกองสุดท้ายแต่เป็นปัญหาของคนที่สุด คือ “ไฟแห่งกิเลสตัณหา” ที่หนังแสดงให้เห็นถึงการรับมือได้แตกต่างกันออกไปของตัวละครแต่ละตัว
ฉากสุดท้ายของเรื่อง ดึงกลับไปยังภาพแรก พ่อ แม่ ลูกสาว โทนฉากสีขาว ดอกไม้สีเหลือง ทุ่งหญ้าสีเขียว เสียงเด็กหญิงยังร้องถามหามหาสมุทรอันยิ่งใหญ่ ผู้เป็นแม่กล่าวสอนลูกสาวทิ้งท้ายไว้ว่า “ ลูกจ๊ะ สิ่งสำคัญคือ สิ่งที่อาจจะมองไม่เห็นด้วยตาเปล่า”
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น